تخلف ناپذير آن خواهد بود ، چون فوائد انفاق در غير راه خدا ممكن است توأم با ضررهايى باشد كه ( حتما هست ) براى اينكه وقتى رضاى خدا انگيزه آدمى نباشد لا بد انگيزه اين هست كه من توانگر به فقير انفاق كنم تا شر او را از خود دفع نمايم ، و يا حاجت او را برآورم ، تا اعتدالى به حال جامعه ببخشم ، و فاصله طبقاتى را كم كنم ( و در همه اين فرضها بطور غير مستقيم منافعى عايد خود انفاق كننده مىشود ) و اين خود نوعى استخدام و استثمار فقير به نفع خويش است ، كه چه بسا در دل فقير آثار سوء بجاى گذارد ، و چه بسا اين آثار سوء ، در دل فقرا متراكم شود و ناآرامى و بلواها به راه بيندازد ، اما اگر انفاق تنها براى رضاى خدا صورت بگيرد ، و انفاقگر بجز خشنودى او هدفى و منظورى نداشته باشد ، آن آثار سوء پديد نمىآيد ، و در نتيجه اين عمل « خير محض » مىشود . « * ( الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّه ، ثُمَّ لا يُتْبِعُونَ ما أَنْفَقُوا مَنًّا وَلا أَذىً ) * . . . » كلمه « اتباع » به معناى ملحق شدن و ملحق كردن است ، اولى ( ملحق شدن ) نظير اين آيه كه مىفرمايد : « فَأَتْبَعُوهُمْ مُشْرِقِينَ » « 1 » و دومى ( ملحق كردن ) مانند اين آيه : « وَأَتْبَعْناهُمْ فِي هذِه الدُّنْيا لَعْنَةً » « 2 » . كلمه « من » با تشديد نون به معنى منت نهادن است ، و منت آن عملى است از صاحب احسان كه احسانش را ناگوار سازد ، مثل اينكه به آن شخصى كه احسان كرده بگويد : اين من بودم كه چنين و چنان احسانى به تو كردم ، و يا عملى كند كه حاكى از همين باشد و اصل در معناى منت بطورى كه گفته شده قطع كردن است ، و در آيه : « لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ » « 3 » به همين معنا آمده ، و كلمه « أذى » به معناى ضرر فورى و يا ضرر اندك است ، و كلمه « خوف » به معناى انتظار ضرر است ، و كلمه « حزن » به معناى اندوهى است كه بر دل سنگينى كند ، چه اندوه از امرى كه واقع شده ، و چه از آنكه بخواهد واقع شود . * ( « قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ » ) * « قول معروف » آن سخنى است كه مردم بر حسب عادت آن را غير معمولى ندانند ، كه البته به اختلاف عادات مردم مختلف مىشود ، و كلمه « مغفرت » در اصل به معناى پوشاندن است ، و « غنى » مقابل حاجت و فقر است ، و « حلم » به معناى سكوت در برابر سخن و يا عمل ناهنجار ديگران است .

--> ( 1 ) فرعونيان آفتاب دم به دنبال بنى اسرائيل راه افتادند ( كه به آنها ملحق شوند ) . « سوره شعراء آيه 61 » ( 2 ) ما در همين دنيا به فرعونيان لعنتى را ملحق كرديم . « سوره قصص آيه 42 » ( 3 ) ايشان اجرى قطع ناشدنى دارند . « سوره فصلت آيه 8 »